kapłani bogini Kybelc
GalH (gr. Galloj) 1. kapłani bogini Kybelc w Rzyrme. Nosili długie przezroczyste szaty koloru żółtego, zapuszczali długie włosy, na których nosili szerokie wstążki, opasujące czoła i w ogóle starali się nadawać sobie wygląd kobiecy. Czasem szminkowali sobie twarze i ozdabiali się klejnotami, zwłaszcza czynił to główny kapłan, Archigallus, którego oznaką byty złota korona oraz naszyjnik. W czasie uroczystych pochodów G. biczowali się dyscyplinami i śpiewali pieśni zwane gallijambami. 2. zob. Galawie.
Gallienas (Publius Lictnws Egnatius G.) syn cesarza Waleriana, cesarz rzymski w latach 253 – 268 n.e.; najpierw współrządca wraz z Walerianem, w r. 259, gdy ten dostał się do niewoli perskiej, objął ostatecznie tron cesarki, powoławszy na współregenta Odenata, któremu powierzył wschodnią część państwa. Panowanie G. upłynęło głównie na tłumieniu powstań w prowincjach rzymskich, na walce o władzę i wojnach z Gotami, których kilkakrotnie pokonał. W czasie jego panowania uzurpator, Kassianus Latinus Postumus, przez 10 lat panował w Galii, Hiszpanii i Brytanii (oderwawszy te prowincje od państwa) i prowadził wojnę z G. W r. 268 n.e. Aureolus podniósł przeciw G. bunt w Mediolanie;
G…
Gadara duże, obronne miasto w Palestynie nad rzeką Hieromaks, w urodzajnej okolicy Gadaris. Po śmierci Heroda I przyłączone zostało do Syrii (I w. n.e.).
Gades dziś Cadiz, poł. Kadyks; starożytne miasto w Hispania Baetica, założone przez Fenicjan, o dużym znaczeniu handlowym. Leżało na wyspie zw. wg jednych Erytheja, wg innych G., połączonej mostem z lądem stałym, gdzie znajdował się port. Po drugiej wojnie punickiej (r. 201 p.n.e.) miasto oddało się dobrowolnie pod panowanie Rzymian, dzięki czemu uzyskało liczne przywileje. Cezar nadał mu prawo obywatelstwa rzymskiego.
Galileja (łac. Galilaea, gr. Galildja), północna, urodzajna część Palestyny, między Penicją na zachodzie, jeziorem Genezaret i Jordanem na wschodzie, Libanem na północy i Samarią na południu, z miastami: Nazaret i Tyberiadą. Została podbita przez Asyryjczyków w VIII w. p.n.e., potem przez Persów (VI w. p.n.e.), w okresie panowania Machabeuszów (n w. p.n.e.) rozkwitła na nowo, wreszcie została podbita przez Rzymian w I w. p.n.e.; w r. 34 n.e. Kaligula oddał ją wnukowi Heroda I, Agryppie, w r. 44 n.e. stała się ostatecznie prowincją rzymską jako provincia ludaea.
Gaja
Gaja (albo Ge, łac. Gaed) mit. Ziemia-Matka, która wyłoniła się z Chaosu, uosobienie płodności i macierzyństwa. Z kolei wyłoniła się z siebie Uranosa – Niebo i Pontosa – Morze. Wraz z tym ostatnim dała początek całym pokoleniom bóstw morskich, ze związku z Uranosem wydala, na świat tytanów, cyklopów i gigantów. G. pomogła swemu synowi Kronosowi zawładnąć światem, następnie zaś jego małżonce, a swej córce Rei doradziła, jak ocalić najmłodsze dziecię – Zeusa – przed żarłocznością Kronosa, który wszystkie swe dzieci pożerał. Kult G. jako żywicielki wszystkich i wszystkiego był szeroko w Grecji rozpowszechniony. Uważano ją za szczególną opiekunkę dzieci. W ofierze składano jej czarną owcę. Ośrodki kultu G. znajdowały się w Dodonie, Atenach i Sparcie. Na fryzie ołtarza pergamońskiego (n w. p.n.e.) G. jest przedstawiona jako uczestniczka Gigan-tomachii.
Gajus (Gaius lub Caius) słynny prawnik rzymski z n w. n.e., autor zbioru Institutiones w 4 księgach, zawierającego zwięzły, uporządkowany przegląd rzymskiego prawa cywilnego. Rękopis tego dzieła, znanego poprzednio jedynie z fragmentów i cytatów, odkrył Niebuhr w r. 1816 w Weronie.
duch przyrody
Agatinos (Agathinos) A. Ciaudius, spartanin, lekarz i filozof z drugiej poł. I w. n.e., należał do pneumatycznej szkoły lekarskiej (zob. pneumatycy). Zachowało się jego pismo pt. Peri thermolusias kaj psychrolusias (O ciepłych i zimnych kąpielach).
Agatodajmon (gr. Agathodajmori) mit. dobry duch przyrody, patron zbiorów polnych i wina. Na ucztach wylewano mu w ofierze puchar czystego wina. Niekiedy nazywano jego imieniem dzień, w którym po raz pierwszy próbowano wina z nowych zbiorów. Kult A. był zwykle połączony z kultem bogini Agathe Tyche. A. przedstawiano jako młodzieńca trzymającego w prawej ręce czarę wina, w lewej maki i kłosy.
Agaton (Agathon) 1. garncarz, twórca attyckich waz czerwonofigurowych stylu swobodnego, z pierwszej poł. V w. p.n.e. 2. syn Tejsanaenesa z Aten (ur. ok. r. 448 p.n.e., zmarł ok. r. 400), przyjaciel Eurypidesa i Platona, poeta tragiczny. Muzyka zajmowała wiele miejsca w jego tragediach. W utworze pt. Anthos (Kwiat), lub może Antheus, odstąpił od tematyki mitologicznej i sam stworzył fabułę sztuki. Słynął z urody, bogactwa i wykwintnej elegancji, przez co nieraz był tematem drwin w komediach. 3. syn Neotelesa, architekt kierujący odbudową świątyni delfickiej pod koniec IV w. p.n.e.
Agatarchides
Agatarchides (Agatharchides) urodzony na Knidos (II w. p.n.e.), żył w Aleksandrii, autor wielu dzieł gramatyczno-stylistycznych i histo-ryczno-geograficznych, z których najważniejsze były: Ta kata ten Astan (Dzieje Azji) w 10 księgach, obejmujące również Afrykę północną. Ta kata ten Európen (Dzieje Europy) w 49 księgach oraz Peri tes Erythrds thalasses (O Morzu Czerwonym). Dzieje jego stanowiły ważne źródło dla pisarzy późniejszych, którzy w licznych cytatach zachowali nam ich ciekawe fragmenty.
Agatarehos (Agatharchos) syn Eudemosa z Sa-
mos, malarz ateński (w V w. p.n.e.), miał malować dekoracje teatralne dla dramatów Ajschylosa, stąd przydomek Skenografos. Przypisywano mu również napisanie traktatu o malowaniu dekoracji.
Agatemeros {Agathemeroś) geograf grecki (datowanie między III a V w. n.e.), autor dzieła Geografias hypotyposis (Zarys geografii).
Agathias Scholasticus poeta i historyk grecki z VI w. n.e., jeden z kolejnych wydawców zbioru epigramów będącego podstawą dzisiejszej Antologii Palatyńskiej. Zachowało się z jego pism ponad 100 epigramów oraz dzieło historyczne w 5 księgach obejmujące okres panowania Justy-niana od r. 552 do r. 558.
